گەپ قىلىشقا بولمايدۇ (20)

گەپ قىلىشقا بولمايدۇ

ئاپتورى: ئاندرۇۋ كلېمىنتس

تەرجىمە قىلغۇچى: ماھىنۇر ئۇيغۇر

20-باب: غەلبە

مانا ھازىر، دەيۋنىڭ قانداق خىئات خانىمغا ئەگىشىپ تاماق زالىغا كىرگەنلىكىنى، خىئات خانىمنىڭ – دەيۋ بىلەن ئۈچ سۆزلۈك جۈملىلەر ئارقىلىق پاراڭلىشىپ – پۈتۈن بەشىنچى سىنىپلاردىن قانداق كەچۈرۈم سورىغانلىقىنى ۋە دەيۋنىڭمۇ قانداق كەچۈرۈم سورىغانلىقىنى سۆزلەپ بەرسەم قىززىقارلىق بولۇشى مۇمكىن.
مارلوۋ خانىم ۋە باشقا خادىملاردىن سىرت زالدىكى بالىلارنىڭ چىراي ئىپادىسىنى سۆزلەپ چىقىشمۇ ھەم شۇنداق بولۇپ قالار…
ياكى بەش مىنۇتتىن كىيىن خىئات خانىمنىڭ مەكتەپنىڭ چوڭ ياڭراتقۇچىدىن «ھەممىڭلار چوڭ زالغا يىغىلىڭلار! چاققان بولۇڭلار!» دەپ پۈتۈن مەكتەپنى يىغىنغا چاقىرغانلىقىنى سۆزلەپ بەرسەم قىززىقارلىق بولۇشى مۇمكىن. كىيىن چوڭ زالدا قانداق قىلىپ پۈتۈن سىنىپلارنىڭ مۇئەللىملىرىدىن ئوقۇغۇچىلىرىغا يېڭى گەپ-قىلىشقا-بولمايدۇ مۇسابىقىسىنىڭ قائىدىلىرىنى سۆزلەپ بېرىشى ئۈچۈن بەش مىنۇت رۇخسەت قىلغانلىقىنى ۋە بۇ ۋاقىتتا زالنى قانداق بىر شاۋقۇن سۈرەننىڭ قاپلىغانلىقىنى ۋە ئارقىدىن مۇدىر خانىم «سۈكۈتنى باشلايمىز… باشلاڭلار!» دەپ ئۇقتۇرۇش قىلغاندىن كىيىن تىمتاسلىققا چۆمگەنلىكىنى.
خىئات خانىمنىڭ مۇسابىقە قائىدىلىرىنى ئۆزگەرتىپ ئانا سىنىپىدىن باشلاپ تۆتىنچى سىنىپلارغىچە بالىلارنى يىگىرمە تۆت سائەت ئىچىدە كىم ئەڭ ئاز سۆز قوللىنىدۇ دەپ سىنىپلار ئارىسىدا مۇسابىقە باشاتقانلىقىنى ۋە بۇنى نېمىشقا ئوغۇللار بىلەن قىزلار ئارىسىدىكى مۇسابىقىدىن ياخشىراق دەپ قارىغانلىقىنى سۆزلەپ بېرىش تەربىۋىي ئەھمىيەتكە ئېگە بولۇشىمۇ مۇمكىن.
ئۇنىڭ ئۈستىگە دەيۋ بۇ ئىشلار ھەققىدە قانداق ھېسسىياتتا بولدى، بۇنى سۆزلەش تەپەككۇرۇڭلارنى غىدىقلىشى مۇمكىن – ئۆزىنى قانداق قىلىپ گەندىگە، خىئات خانىمنى برىتانىيە ئېمپىريىسىگە ئوخشاتقانلىقىنى ۋە «ھەممە ئۈچۈن ئادالەت» –خىئات خانىم ئۈچۈنمۇ ھەم شۇنداق – ئېلىپ كەلگەن، ۋە ئۇلۇغ بىر زەپەر قۇچقاندەك ھېسسىياتتا بولغانلىقىنى.
بۇرتون ئەپەندىگە كەلسەك – ئۇنىڭ ھەققىدە سۆزلىگۈدەك ئىنتايىن كۆپ نەرسە بار، چۈنكى ئۇ بۇ ئىشنى خېلىلا چەكتىن ئاشۇرۇۋەتكەنتى. مۇسابىقىنىڭ ئاخىرقى يىگىرمە تۆت سائىتىدە تىنىم تاپماستىن خاتىرە تۇتتى، رەسىم تارتتى، كىچىك ئۈنئالغۇسىغا ئىمكان بار كۆپ ئۈچ سۆزلۈك جۈملە كۆچۈرۈۋالدى. شۇنداق مول ھەم سۈپەتلىك ماتىريال توپلىغان ئىدىكى، پەقەتلا ئىنسان تەرەققىياتى ھەققىدە ماقالە يېزىپلا قالماي لەيكتون باشلانغۇچ مەكتىپىدىكى بالىلار بىلەن مۇئەللىملەرنىڭ ئۆزلىرىنى ئىپادىلەش ۋە تىلنى چۈشىنىش ئۇسۇلىنى قانداق قىلىپ ئۆزگەرتكەنلىكى – تىلنىڭ نېمە ئىكەنلىكى، قانداق قوللىنىلىدىغانلىقى، ئالاقىلىشىشنىڭ قانداق قىلىپ خىلمۇخىل ئۇسۇللار ئارقىلىق داۋامىشىدىغانلىقى – ھەققىدە ھەتتا توم بىر كىتاپ يېزىپ چىقىشنى خىيال قىلىپ قالدى.
گەپ ئىنساننىڭ ئۆسۈپ يېتىلىشىگە كېلىپ قالغاندا – شۇنى قىستۇرۇپ ئۆتەيلى – ئەڭ كىچىكلىرىنىڭ، گەپ قىلىشقا ئوخشاش سېھىرلىك ۋە كۈچلۈك بىر نەرسىدىن ئون مىنۇت بولسىمۇ ۋازكېچىشنى نېمە ئۈچۈن ھەتتا تەسەۋۋۇرمۇ قىلالمايدىغانلىقىنى تەتقىق قىلىش قىززىقارلىق تۇيۇلۇشى مۇمكىن – ئانا سىنىپىدىكى ھېچقايسى بالىنىڭ بۇ مۇسابىقىگە قاتناشتۇرۇلمىغانلىقى دەل مۇشۇ سەۋەپتىن ئىدى.
ياكى پەيشەنبە كۈنى ئەتتىگىنى، ئابروي ۋەدىسىگە بىنائەن ئوغۇللارنىڭ نۆل، قىزلارنىڭ بولسا بىر تاللا سۆز ئىشلىتىپ سالغانلىقى ھەققىدىكى دوكىلاتىغا قانداق قارايسىز؟ دەيۋ بىلەن لىينسېينىڭ بۇ خەۋەرگە قانداق قاراشتا بولغانلىقىنى سۆزلەش مەنىلىك بولۇپ قېلىشى مۇمكىن ئىدى.
خىئات خانىمنىڭ «بىر قېتىمدا ئۈچ سۆز» قائىدىسىگە قاتتىق رايە قىلىۋاتقاندا دۇچ كەلگەن قېيىنچىلىقلىرىنى بىر باشتىن كۆرۈپ چىقىش چوقۇم قىززىق بولاتتى. ھەم چارشەنبە كۈنى چۈشتىن كىيىن، ھەم پەيشەنبە كۈنى ئەتتىگىنى ئاتا ئانىلار بىلەن، بىناغا مەسئۇل خادىم بىلەن، باشقا مەكتەپ مۇدىرلىرى بىلەن، سۈت ساقلايدىغان توڭلاتقۇنى رېمونت قىلغىلى كەلگەن توكچى بىلەن ۋە ئەلۋەتتە مۇئەللىملەر ۋە يۈزلىگەن بالىلار بىلەن پاراڭلاشتى – ئەمما بۇ ئادەملەرنىڭ ھەممىسى ئۆزلىرىنىڭ بىرئاز ساراڭ بىر مۇدىرى بار بولغانلىقىدىن شىكايەت قىلمايتتى.
ئەمىلىيەتتە بەشىنچى سىنىپلارنىڭ، بۇنىڭدىن كىيىنمۇ، مەكتەپنىڭ ئاخىرقى يىلى ئاخىرلاشقۇچە تېخىمۇ ئەدەپلىك ھەم سىلىق سىپايە گەپ قىلىشىدىغان بولغانلىقىنى – ۋە ئوي پىكىرلىرىنىمۇ شۇنىڭغا قارىتا قايتا رەتلەپ چىققانلىقىنى – كۆرسىتىش ئۈچۈن بۇ ھېكايە بىر نەچچە ھەپتە ھەتتا بىر نەچچە ئاي ئالدىغا ئاتلاپ كەتسىمۇ بولاتتى.
چۈنكى، چوقۇم سىزمۇ ئاللىقاچان بىلىپ بولغانسىز، تېخى سۆزلەيدىغان ناھايىتى كۆپ ئىش بار. دائىم بار.
ئەمما بۇلارنىڭ ھەممىسى، ھەرقانچە ئادەمنى ئۆزىگە جەلىپ قىلالىغۇدەك ئىشلار بولسىمۇ ھازىر پۈتۈن بۇلارنى سۆزلەيدىغان ۋاقىت ئەمەس. چۈنكى ھازىر ئۇدۇل بەشىنچى سىنىپلارنىڭ پەيشەنبە كۈنكى تاماق يەيدىغان ۋاقتىغا، تۇنجى مۇسابىقە ئاخىرلىشىدىغان سائەتكە، قىزلار بىلەن ئوغۇللارنىڭ نەتىجىسىنى سېلىشتۇرۇشقا تەييارلىنىۋاتقان سائەتكە، ھەقىقەت ئاخىرى زاھىر بولىدىغان شۇ پەيىتكە پۈتۈن زېھنىمىزنى مەركەزلەشتۈرىدىغان ۋاقىت كەلدى.

 

سىز ئەمدى، خىئات خانىمنىڭ كۆز قارىشىنى ئۆزگەرتىشى سەۋەپچى بولغان خۇشاللىق ۋە ئۈمىدۋارلىقىدىن باشقا يەنە تېخى پۈتۈن مەكتەپ شۇڭغۇپ كىرىپ كەتكەن بۇ تىمتاسلىقتا پەيدا بولغان ھاياجان سەۋەپلىك، بەشىنچى سىنىپتىكى ئوغۇللار ۋە قىزلارنىڭ ئارىسىدىكى رىقابەتنىڭ بىر ئەھەممىيىتى قالمىدى دەپ ئويلاپ قالغان بولۇشىڭىز مۇمكىن، شۇنداقمۇ؟
ئۇنداق ئىش يوق!
چارشەنبە كۈنى دەيۋ ئورنىدىن تۇرۇپ مۇدىرگە ۋارقىرىغان ۋاقىت يادىڭلاردىدۇ، بولمىسا ئەسلەپ بېقىڭلار. شۇ ۋاقىتتا ھېچكىم ئۇنىڭ ئاغزىدىن چىققان سۆزلەرنى سانىمىدى دەپ قالدىڭىزمۇ؟
ياقەي! ئەكسىچە: ھەممە ئادەم ساناۋاتاتتى!
دەيۋ ئون سەككىز سۆز قوللانغانتى – باتۇرانە ۋە ھەققانىيەتلىك، مۇدھىش سۆزلەر! بىراق… ئۈچ تېلىدىن باشقا ھەممىسى قائىدىگە خىلاپ ئىدى.
سائەت 12:14 تە مۇسابىقىنىڭ ئاخىرلىشىشىغا بىر مىنۇت قالغاندا تاماق زالى يەنە تىمتاس ئىدى. پۈتۈن بەشىنچى سىنىپلارنىڭ كۆزى تام سائىتىنىڭ سىكونت ئىستىرىلكىسىغا مىختەك قادالغانتى. بەشىنچى سىنىپ مۇئەللىملىرىنىڭمۇ. خىئات خانىمنىڭمۇ. تازلىق ئىشچىسىنىڭمۇ. مەكتەپ كاتىپىنىڭ ۋە سېستىرانىڭمۇ. ھېچكىم، تىنچلانمايدىغانلارنىڭ تارىخىدىكى بۇ مۇھىم پەيتنى ئۆتكۈزۈۋېتىشنى خالىمايتتى.
دەيۋ بىلەن لىينسېي ئوخشاش تاماق ئۈستىلىدە ئۇدۇلمۇ ئۇدۇل ئولتۇرۇپ، نەتىجىنى ھېساپلاش ئۈچۈن تەييارلىق ھالەتتە كۈتۈۋاتاتتى. دەيۋ ئارقا يانچۇقىدىن قىزلارنىڭ سۆز تىزىملىكىنى تۇتقان پۇرلىشىپ كەتكەن قەغەز پارچىسىنى ئالدى. لىينسېيمۇ سومكىسىدىن كىچىك قىزىل خاتىرە دەپتىرىنى ۋە بىر تال قېرىنداشنى ئالدى ۋە ھېساپلاشقا كىرىشىپ كەتتى.
دەيۋ شۇنداق بىر قارىغانتى، لىينسېينىڭ سومكىسىنىڭ يانچۇقىدىن كۆرۈنۈپ تۇرغان بىر نەرسە كۆردى. يوغان بىر ئۆچمەس قەلەم. قىزىل رەڭلىك.
شۇ ھامان دەيۋ، پېشانىسىگە يېزىلغان يوغان بىر ي ھەرىپىنى كۆز ئالدىغا كەلتۈردى. چۈنكى ھەر ئىككى گرۇپپىنىڭ نومۇرىنى زادى بىلەتتى ۋە لىينسېيمۇ چوقۇم بىلەتتى.
ھېچقانداق ئاۋاز يوق زالدا، ۋاقىتنىڭ توشۇشىغا ئون بەش سىكونت قالغاندا لىينسېي ئورنىدىن تۇردى، قىزىل خاتىرىسىگە بىر قارپ قويدى، چوڭقۇر بىر نەپەس ئالغاندىن كىيىن… گەپ قىلىشنى باشلىدى. «قاراڭلار، پۈتۈن پىكىرلىرىم ئۆزگەرىدى. ئوغۇللار ھەققىدىكى. ۋەدەڭلارغا ئەمەل قىلدىڭلار. سۈكۈت جەھەتتە، قالتىس ئىش بولدى. رەھمەت.»
شۇنداق قىلىپ، سىكونت ئىستىرىلكىسى دەل ئون ئىككىنى كۆرسەتتى. سائەت 12:15 ، مۇسابىقە ئاخىرلاشتى.
تاماق زالىدىن شۇنداق بىر ۋاراڭ چۇرۇڭ كۆتۈرۈلدىكى، پولدىكى خىشلارمۇ ئورنىدىن چىقىپ كەتكىلى تاسلا قالدى. بالىلار ئورنىدىن سەكرەپ تۇرۇپ دەرھال دوستلىرىنىڭ يېنىغا يۈگۈرگەن، دوستلىرى بىلەن قاقاقلاپ كۈلۈشكەچ ھەم قوللىرىنى شىلتىغاچ ئاغزى ئاغزىغا تەگمەي، ئىنسانلارنىڭ قىلىشى، ئادەتتە ھەرگىز مۇمكىن بولمىغۇچىلىك تېز ھەم يۇقرى ئاۋازدا ئويلىغان ۋە ھېس قىلغان ھەممە نەرسىلىرىنى بىربىرسىگە سۆزلەپ بېرىشنى باشلىۋەتكەنتى.
ۋە ۋاراڭ چۇرۇڭ كۆپەيگەنسېرى ھەممىسى ئۆزىنىڭى ئاۋازىنى ئاڭلىتىش ئۈچۈن بەكراق ۋارقىرىغىلى تۇردى ۋە بارلىق مەخلۇقاتلارنى قاچۇرۇۋەتكۈدەك دەرىجىدە ئالەمنى مالەم قىلىشتى.
پۈتۈن بۇ خۇشاللىق تەنتەنىلىرى ياراتقان قالايمىقانچىلىقتا لىينسېي دەيۋنى چاقىردى «نەتىجە قانداقراق؟»
دەيۋ بېشىنى لىڭشىتىپ قولىنى ئاغزىنىڭ ئىككى تەرىپىگە قويۇپ «قىرىق يەتتە. قىزلارغا قارشى» دەپ پۈتۈن كۈچى بىلەن توۋلىدى.
لىينسېي دەپتىرىگە قارىدى. ۋاراڭ چۇرۇڭ ئاخىرقى چەككە يەتكەنىدى، شۇڭا گەپ قىلىشنىڭ ئورنىغا دەپتىرىنى كۆرسەتتى. بەتنىڭ ئاخىرىدا چەمبەرنىڭ ئىچىگە ئېلىنغان بىر سۆز بار ئىدى. ئوغۇللارغا قارشى ئاتمىش ئىككى – زەپەر!
لىينسېي ئۇنىڭغا قاراپ ھىجىيىپ قويۇۋېدى، دەيۋ ئۇ مازاق قىلىشنى باشلايدىغان بولدى دەپ قالدى «سانىمىدىڭمۇ؟» دەپ ۋارقىرىدى لىينسېي.
دەيۋ ھەيران قالدى «ساناش؟ نېمىنى؟»
لىينسېي پۈتۈن كۈچى بىلەن ۋارقىرىدى «دىگەنلىرىمنى… ئەڭ ئاخىرىدىچۇ!»
دەيۋ بېشىنى چايقىدى «نېمە؟» شاۋقۇن سۈرەن قۇلاقنى پاڭ قىلىپ قويغۇدەك دەرىجىگە يەتكەن ئىدى.
لىينسېي دەپتىرىنىڭ باشقا بىر بېتىنى ئېچىپ، دەيۋگە كۆرسەتتى. دىگەن گەپلىرىنىڭ ھەممىسى سۆزمۇ سۆز شۇ يەرگە يېزىلغان ئىدى. ئاخىرقى سۆز بولغان «رەھمەت»نىڭ ئۈستىگە بىر سان يېزىلغان ئىدى: ئون بەش.
دەيۋ ئاستا باش لىڭشىتىپ نۇتۇققا قاراۋاتقاندا لىينسېينىڭ نېمە قىلغانلىقىنى ئاخىرى چۈشەندى. زېھنىدىن ھېساپلىدى… يەتتىگە بەشنى قوشسا، قولىدا بىر ئونلۇق قالسا… مۇسابىقە نەتىجىسى باراۋەر بولغان ئىدى – ھەر ئىككىلى گرۇپپىغا ئاتمىش ئىككى نومۇر.
ئۇلارنىڭ شەخسى مۇسابىقىسىچۇ؟ كىم كىمنى يېڭىلگەن دەپ تامغا ئۇراتتى؟
ئۇ يەردىمۇ باراۋەر – لىينسېينىڭ ئون بەش سۆزى بىلەن خىئات خانىمغا ۋارقىرىغاندا ئۆزى ئىشلەتكەن ئون بەش سۆز تەڭلەشكەنتى.
ھەممە نەرسە قۇسۇرسىز ئىدى شۇنداقمۇ؟ ئەلۋەتتە شۇنداق. لىينسېي باراۋەرلىك ئۈچۈن ئوغۇللارغا قارشى نومۇرلاردا ساختىپەزلىك قىلدىمۇ؟ ئەلۋەتتە شۇنداق. بۇ ئىشنى يەنە كوچىلاشقا كېرەك بارمۇ؟ ئەلۋەتتە ياق.
دەيۋ خاتىرە دەپىرىگە قاراشنى داۋاملاشتۇردى، لىينسېينىڭ نۇتۇقى ئۆچۈرۈلگەن ۋە ئۆزگەرتىلگەن سۆزلەر بىلەن تولغان ئىدى. ئاخىرقى سۆزلىرىنى ساناپ تۇرۇپ، دىققەت قىلىپ تاللىغان ئىدى.
دەيۋنىڭ، «بەك كۆڭۈللۈك بولدى شۇنداقمۇ؟» دىگۈسى كەلدى.
يەنە «قارىغاندا تازا ھاماقەتكەنمەن شۇنداقمۇ؟» دىگۈسى كەلدى.
ۋە ھەممىدىن بەك لىينسېي زادى دەپ بولغان نەرسىنى دىگۈسى كەلدى: «رەھمەت»
ئەمما دەيۋ بىلەن لىينسېي ۋاراڭ چۇرۇڭدىن ئۆرۈلۈپ چۈشەي دىگەندەك تۇيۇلىدىغان تاماق زالىدا بىربىرسىگە قاراپ ھىجىيىپ ئولتۇرۇپ قالدى، ئىككىلىسى ھېچنەرسە دىمىدى.
بىر ئېغىزمۇ گەپ قىلمىدى.

ئۈرۈمچىدە تۇغۇلغان، ئانا تىلى ئۇيغۇر تىلى، ھازىر ئالىي مەكتەپكە كىرىش ئالدىدا. بىئولوگىيەگە قىزىقىدۇ، چوڭ بولغاندا بىئولوگ بولۇشنى ئارزۇ قىلىدۇ. ئوقۇشتىن سىرتقى ۋاقىتلار ئۇيغۇر بالىلار ئۈچۈن خىلمۇ- خىل قىزىقارلىق ھېكايە، چۆچەك ۋە بالىلار رومانلىرىنى تۈركچە ۋە ئىنگلىزچىدىن ئۇيغۇرتىلىغا تەرجىمە قىلىشقا ئەھمىيەت بېرىپ كەلمەكتە. «خارى پوتېر» رومانىنى ئىنگلىزچىدىن ئۇيغۇرچىغا تەرجىمە قىلىشقا قاتنىشىۋاتىدۇ. ئىستانبۇلدا بىر قانچە ئۇيغۇر دوستى بار، دۇنيانىڭ ھەرقايسى تەرەپلىرىدە تېخىمۇ كۆپ ئۇيغۇرچە پاراڭلىشىدىغان ئۇيغۇر دوستىنىڭ بولۇشىنى ئۆمىد قىلىدۇ....